จอนโดยอน

นักแสดงเกาหลีคนแรกที่คว้ารางวัลนักแสดงหญิงยอดเยี่ยมจากเทศกาลหนังเมืองคานส์ ถูกเรียกว่า ' ราชินีคานส์ ' แต่ก่อนหน้านั้นเธอก็เป็นตัวแม่ของหนังรักและหนังทำเงินแห่งชุงมูโรอยู่แล้ว

เกิดที่โซลปี 1973 เป็นลูกคนเล็กที่ห่างจากพี่ชาย 13 ปีและพี่สาว 11 ปี ตอนเด็กขี้อายขนาดที่อ่านบทละครให้เพื่อนฟังในคาบภาษาเกาหลีบรรทัดเดียวยังลำบาก และเธอเล่าว่าความฝันวัยเด็กคือการเป็นแม่บ้านที่ดี การเข้าวงการก็เป็นเรื่องบังเอิญ ตอน ม.5 เธอได้รางวัลจากการส่งโปสการ์ดชิงโชคของนิตยสารวัยรุ่น พอไปรับของรางวัลก็ได้รับข้อเสนอให้เป็นนางแบบปก ส่วนการสมัครเข้าสถาบันศิลปะโซลก็แค่ไปเป็นเพื่อนเพื่อนที่อยากเป็นนักแสดง สุดท้ายเพื่อนสอบไม่ติด แต่เธอติด หนึ่งในเพื่อนรุ่นเดียวกันคือ ยูแจซอก

ต้นยุค 90 เธอคือดาวรุ่งซีรีส์วัยรุ่นสายสดใส แบบน้องสาวบ้านข้างๆ ปี 1995 ซีรีส์ Our Sunny Days of Youth ของ KBS ทำเรตติ้งสูงสุดถึง 62.7% จนชื่อเธอดังไปทั้งประเทศ พระเอกในเรื่องอย่าง แบยงจุน เคยร่วมงานกับเธอมาก่อนแล้วในละครตอนเดียวจบ โปรดิวเซอร์หนังคนหนึ่งดูซีรีส์นี้แล้วมั่นใจว่าไม่มีใครเล่นหนังรักได้เท่าเธอ เลยดึงเธอขึ้นจอใหญ่

หนังเรื่องแรก The Contact ปี 1997 ปังจนเธอกวาดรางวัลนักแสดงหน้าใหม่ทั้งที่ Blue Dragon Film Awards และ Grand Bell พอ A Promise ขึ้นเป็นหนังเกาหลีที่มีคนดูมากที่สุดของปี 1998 ฉายา ' ราชินีหนังรัก ' ก็ติดตัว ที่พีคสุดคือปี 1999 The Harmonium in My Memory ที่เธอเล่นเป็นสาววัย 17 ที่ยังเรียนประถม กับ Happy End ที่เธอเป็นภรรยาที่มีชู้ ฉายในปีเดียวกัน คนที่ดูทั้งสองเรื่องถึงกับถามว่านี่คนเดียวกันจริงเหรอ แค่สองปีหลังเดบิวต์จอเงิน เธอก็คว้านักแสดงหญิงยอดเยี่ยม Blue Dragon และยืนอยู่กลาง ชุงมูโร เต็มตัว ปี 2005 You Are My Sunshine ที่ประกบ ฮวังจองมิน ทำสถิติคนดูสูงสุดของหนังรักเกาหลีในเวลานั้น และปีเดียวกันซีรีส์ Lovers in Prague ก็ทำให้เธอได้แดซังจาก SBS Drama Awards

แล้วก็มาถึง Secret Sunshine ปี 2007 บทชินเอ ผู้หญิงที่แตกสลายหลังเสียลูกชาย ทำให้เธอคว้านักแสดงหญิงยอดเยี่ยมคานส์ครั้งที่ 60 เป็นคนเกาหลีคนแรก และเป็นนักแสดงเอเชียตะวันออกคนแรกที่ได้รางวัลนี้จากการแสดงด้วยภาษาของตัวเอง ( จางม่านอวี้ได้มาก่อนแต่เล่นเป็นภาษาอังกฤษ ) กองถ่ายที่ได้เล่นกับ ซงคังโฮ เรื่องนี้หนักสำหรับเธอมาก เธอชินกับการเล่นให้ตรงตามที่ผู้กำกับต้องการเป๊ะๆ แต่ อีชางดง บอกแค่ว่า ' เล่นเท่าที่เธอรู้สึก ' ตอนนั้นเธอหงุดหงิดที่ไม่ได้คำตอบ แต่ภายหลังเข้าใจว่านั่นทำให้เธอกลายเป็นนักแสดงที่หาคำตอบเองได้ หนังเรื่องนี้ยังเป็นเรื่องแรกของอีชางดงที่คืนทุนด้วย เรื่องราวเต็มๆของคืนนั้นดูได้ที่ รางวัลนักแสดงหญิงคานส์ครั้งแรกของเกาหลี หลังจากนั้นเธอปฏิเสธข้อเสนอจากต่างประเทศทั้งหมดเพราะรู้สึกว่าภาษายังไม่พร้อม และปี 2014 ก็ได้เป็นกรรมการสายประกวดหลักของคานส์ เป็นนักแสดงเกาหลีคนแรกที่ได้นั่งตำแหน่งนี้

สไตล์การแสดงของเธอคือสัญชาตญาณล้วนๆ เธอไม่ได้สร้างตัวละครให้เสร็จก่อนเข้ากอง แต่ค่อยๆกลายเป็นคนคนนั้นระหว่างถ่าย เลยมักขอให้ถ่ายเรียงตามลำดับเรื่องถ้าเป็นไปได้ ผู้กำกับโอซึงอุคของ The Shameless บอกว่าเทคแรกของเธอดีที่สุดเสมอ ขั้วตรงข้ามคือ ฮาจองอู ตอนถ่าย My Dear Enemy เขาซ้อมบทมาจนสมบูรณ์ จนเธอยอมรับว่าเกร็งไปเลย แต่เรื่องตรงเวลาเธอมาก่อนใครเสมอ เคยโผล่มาตั้งแต่ 7 โมงเช้าเพื่อถ่ายทอล์กโชว์ที่เริ่ม 9 โมงครึ่ง จนทีมเขียนบทประทับใจ หนังเล็กๆเธอยอมลดค่าตัวเกินครึ่ง และตอนที่มีฝ้าขึ้นเพราะถ่ายกลางแดด เธอก็ขอให้ปล่อยไว้แบบนั้น

ยุค 2010 รายได้หนังไม่ปังเท่าเดิม เธอเลยเลือก หนังที่มองบาดแผลจริงแบบตรงๆ อย่าง Way Back Home เรื่องแม่บ้านธรรมดาที่ติดคุกในต่างแดน และ Birthday เรื่องแม่ที่ต้องอยู่กับการสูญเสียลูก ส่วน The Shameless ที่เงียบในโรงกลับมาฮิตย้อนหลังบนสตรีมมิ่งในปี 2023 เกร็ดสนุกคือใน The Good Wife ปี 2016 ของ tvN ตัวละครของเธอชื่อคิมฮเยคยองเหมือนใน The Shameless เป๊ะ เพราะคนเขียนบทยืมชื่อมาโดยคิดว่ายังไงเธอก็ไม่รับเล่น แต่เธอรับ แล้วปี 2023 ก็ปังติดกัน ใน Netflix เรื่อง Kill Boksoon เธอเป็นนักฆ่าที่ต้องเลี้ยงลูกสาววัยรุ่น ขึ้นเป็นหนังเกาหลีที่มียอดชั่วโมงรับชมสูงสุดของปีบน Netflix จนมีสปินออฟ ตามด้วย Crash Course in Romance ที่พาเธอกลับมาเล่น โรแมนติกคอมเมดี้ ในรอบเกือบ 18 ปี เป็นแนวที่เธอเคยบ่นใน You Quiz on the Block ว่าน่าจะเล่นให้เยอะกว่านี้ตั้งแต่แรก

สถิติของเธอโหดมาก เธอได้นักแสดงหญิงยอดเยี่ยมสาขาภาพยนตร์ที่ Baeksang Arts Awards ถึง 5 ครั้ง อย่างน้อยทศวรรษละครั้งตั้งแต่ยุค 90 ถึง 2020 และเข้าชิงนักแสดงหญิงยอดเยี่ยม Blue Dragon ถึง 16 ครั้ง ตั้งแต่ปี 2024 เธอเล่นละครเวที The Cherry Orchard ขายบัตรหมดที่โซล แล้วตระเวนไปฮ่องกง สิงคโปร์ ออสเตรเลีย จนถึงนิวยอร์กในปี 2026 แฟนด้อมชื่อว่า Osori และแฟนๆชอบเรียกเธอสั้นๆว่า ' จยอนดยอน ' แถมอีกนิด ปี 2002 เธอเคยเล่น MV คู่กับเหลียงเฉาเหว่ย ซึ่งภายหลังกลายเป็น MV ที่มีทั้งเจ้าของรางวัลนักแสดงชายและหญิงยอดเยี่ยมคานส์อยู่ในเรื่องเดียว