jejueo (제주어)

ภาษาที่เกิดและเติบโตอยู่แค่บนเกาะเชจู คนจากแผ่นดินใหญ่แทบฟังไม่ออก นักภาษาศาสตร์ยังเถียงกันไม่จบว่าเป็นภาษาถิ่นหรือภาษาแยก และ UNESCO จัดให้อยู่ในกลุ่มภาษาใกล้สูญขั้นวิกฤต

ต่างแค่ไหนน่ะเหรอ มีเรื่องเล่าว่าตำรวจยามฝั่งมือใหม่ที่มาจากโซลถูกส่งไปประจำเชจู รับโทรศัพท์แล้วฟังไม่ออกสักคำ เลยต้องให้เพื่อนร่วมงานที่มาจากคย็องซังช่วยแปล สุดท้ายเป็นแค่สายโทรมาถามไถ่ทุกข์สุข มีงานวิจัยบอกว่าคนพูดภาษาเกาหลีมาตรฐานกับคนพูดภาษาเชจูเข้าใจกันไม่ถึง 10% จังหวัด เชจู จึงออกข้อบัญญัติปี 2007 ใช้ชื่อทางการว่า 'ภาษาเชจู' ไม่ใช่ 'ภาษาถิ่นเชจู' และเดือนมกราคม 2011 UNESCO ขึ้นทะเบียนให้อยู่ระดับ 4 คือวิกฤตขั้นรุนแรง

การที่เกาะถูกตัดขาดมานานทำให้ภาษาเกาหลียุคกลางถูกแช่แข็งไว้ ตัวเด่นสุดคือสระอาแรอา (ㆍ) ที่ ฮันกึล มาตรฐานทิ้งไปนานแล้ว ป้ายต้อนรับที่สนามบิน 'ฮนจอ อบซอเย' (เชิญเข้ามาเลย) ขึ้นต้นด้วยสระนี้ และป้ายร้านค้าก็ยังใช้อยู่ มีเทสต์แบบไม่เป็นทางการด้วยว่าใครเป็นคนเชจู แค่ยื่นกล่องขนม ᄎᆞᆷ Cracker ให้อ่าน คนเชจูจะอ่านว่า 'ชม' ปัญหาคือคีย์บอร์ดมือถือส่วนใหญ่พิมพ์ตัวนี้ยากมาก

คำศัพท์ก็คนละโลก 'มูซา' แปลว่าทำไม 'ฮารึบัง' คือคุณตา 'คัมจอ' คือมันเทศ 'ชีซึล' คือมันฝรั่ง สำหรับคนเชจู ทุกที่นอกเกาะคือ 'ยุกจี' หรือแผ่นดินใหญ่ จะมาจากโซลหรือปูซานก็เป็น 'คนแผ่นดินใหญ่' เหมือนกันหมด บันทึกศตวรรษที่ 16 ยังเขียนไว้ว่าเสียงพูดของคนบนเกาะแหลมเล็กเหมือนเข็มทิ่ม

การหายไปของภาษานี้มีเรื่องเจ็บปวดอยู่เบื้องหลัง นอกจากมุมมองว่า ภาษาถิ่น ฟังดูบ้านนอก หลังเหตุการณ์ 4.3 ที่เชจู คนทั้งเกาะถูกตีตรา หลายคนเลยทิ้งสำเนียงตัวเองเพื่อหนีการเลือกปฏิบัติ ตลอดศตวรรษที่ 20 เด็กที่พูดภาษาเชจูในโรงเรียนยังเคยโดนลงโทษ ตอนนี้คนที่พูดคล่องเหลือแค่วัย 80 ถึง 90 ปี วัย 50 ถึง 60 ฟังออกแต่ไม่ค่อยพูด ส่วนวัยรุ่นแทบไม่ใช้เลย เป็นอีกหน้าหนึ่งของ ภาวะท้องถิ่นหดหาย แต่ตั้งแต่ปี 2010 เป็นต้นมา โรงเรียนกลับมาสอนภาษาเชจูและจัดประกวดพูดแทน

แฟนต่างชาติส่วนใหญ่เจอภาษานี้ผ่านซีรีส์ Our Blues ใส่สำเนียงเชจูเข้มจนคนเกาหลีเองยังต้องเปิด ซับ ดู และบทพูดของ โกดูชิม นักแสดงชาวเชจูก็เหมือนคอร์สเสียงเจ้าของภาษา ส่วน When Life Gives You Tangerines ที่ IU กับ พัคโบกอม แสดงนำ ก็ตั้งชื่อเกาหลี 'พกซัก โซกัตซูดา' จากภาษาเชจูตรงๆ แปลประมาณว่า 'เหนื่อยมามากจริงๆ นะ' บทสนทนาของคุณยาย แฮนยอ นักดำน้ำ และควิซในรายการ 2 Days & 1 Night ที่ไม่มีใครทายคำใบ้ของคุณแม่ชาวเชจูได้เลย ก็คือตัวอย่างที่ยังมีชีวิตของภาษานี้