obangsaek (오방색)

ห้าสี ฟ้า แดง เหลือง ขาว ดำ ที่แต่ละสีผูกกับทิศและความหมาย เวลาใครอยากให้อะไรดู 'เกาหลี' นี่คือพาเลตแรกที่หยิบมาใช้

รากมาจากธาตุทั้งห้า ฟ้าคือทิศตะวันออกกับไม้ แดงคือใต้กับไฟ เหลืองคือกลางกับดิน ขาวคือตะวันตกกับโลหะ ดำคือเหนือกับน้ำ แต่ธาตุเหล่านี้ไม่ได้หมายถึงวัตถุตรง ๆ เป็นสัญลักษณ์ของพลังแบบต่าง ๆ คือพลังที่พุ่งขึ้น แผ่ออก แปรเปลี่ยน ดิ่งลง และรวมตัว ฟ้าจึงเป็นสีของพลังขาขึ้น ส่วนดำเป็นสีของพลังที่เก็บเข้า มีครบห้าก็เท่ากับมีโลกครบทั้งใบ ชุดสีนี้เลยกลายเป็นสัญลักษณ์ของโชคลาภ ผ้าห่อของและเสื้อแบบดั้งเดิมจึงเย็บด้วยครบห้าสี หลักการเกื้อหนุนและข่มกันใน ดูดวงซาจู ก็มาจากรากเดียวกัน

บนโต๊ะอาหารก็มีร่องรอย สมัยโชซอนเชื่อว่าสำรับหนึ่งจะสมบูรณ์ต้องมีครบห้าสี นิสัยจัดผักหลากสีบน บิบิมบับ ก็มาจากความคิดนี้ สีของ ฮันบก ชายคาวัดที่ทาสี ทันชอง และโต๊ะงานฉลองอย่าง งานวันเกิดขวบแรก ล้วนทำตามระบบนี้

เกร็ดภาษาสนุก ๆ ในภาษาเกาหลี มีแค่ห้าสีนี้ที่ใช้รูปคำคุณศัพท์ลงท้าย '-ahta' ได้ คือ ppalgata (แดง) parata (ฟ้า) norata (เหลือง) hayata (ขาว) kkamata (ดำ) ส่วนเขียว ส้ม ม่วงทำแบบนี้ไม่ได้ ภาษาเกาหลีโบราณยังไม่แยกเขียวกับฟ้า เรียกรวมว่า 'pureuda' แต่ถ้าดูของหลวงสมัยโชซอนอย่างธงมังกรฟ้าหรือชุดระบำชออยองมู สีของทิศตะวันออกทาเป็นฟ้าชัดเจน ไม่ใช่เขียว

มีเรื่องเสื้อขาวด้วย คนเกาหลีขึ้นชื่อว่าชอบใส่ชุดขาว ครั้งหนึ่งรัฐเคยพยายามห้าม บอกว่าประเทศทางตะวันออกควรใส่สีฟ้า แต่มีคนแย้งว่าใส่สีของทิศตะวันตกกลับช่วยให้สมดุล บวกกับบังคับจริงไม่ได้ เรื่องเลยเงียบไป บางคนตีความว่าจริง ๆ แล้วผ้าขาวเป็นของฟุ่มเฟือย และทฤษฎีสีก็แค่ข้ออ้างเพื่อคุมการใช้จ่าย

ระหว่างห้าสีหลักยังมีสีกลางอีกห้าสี เช่น เขียว ชมพู ม่วง ทุกวันนี้ obangsaek โผล่ใน ฮันบกแบบดีไซน์ใหม่ ใน K-แฟชั่น และบนเวทีที่เอาขนบมารีมิกซ์อย่าง Ambiguous Dance Company แถบสีของ Asiana Airlines และชื่ออัลบั้มปี 2008 ของวง Turtles 'Obanggan-da' ก็ยืมมาจากที่นี่