ทัลชุม (탈춤)

ละครรำสวมหน้ากากของเกาหลีที่แซวขุนนางและพระนอกลู่นอกทางกันแบบซึ่งหน้า เพราะบางเรื่องพูดได้ก็ต่อเมื่อปิดหน้าไว้ และในปี 2022 ก็ได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของ UNESCO

ไม่มีเวทีแยกออกมา แค่ก่อกองไฟกลางลานแล้วเล่นกันยาวไปจนดึก คนดูก็ส่งเสียงเชียร์หรือคุยกับตัวละครตรงๆ แทรกเข้าไปในเรื่องได้เลย บางทีตัวละครเองยังบอกว่ามาดูทัลชุมเหมือนกัน เส้นแบ่งระหว่างละครกับชีวิตจริงเลยเบลอแบบตั้งใจ บทพูดมีทั้งเพลง การเล่นคำ คำหยาบ ไปจนถึงมุกสองแง่สองง่ามแรงๆ เทียบกับ พันโซรี ที่ใช้สำนวนจีนโบราณเยอะ ทัลชุมดิบกว่าและติดดินกว่ามาก

โครงเรื่องแทบไม่เปลี่ยน มีขุนนางยังบันเบลอๆ โผล่มา แล้วมัลตุกี คนรับใช้ ก็ใช้ฝีปากปั่นหัวเจ้านายจนอีกฝ่ายโชว์ความไม่รู้ของตัวเองออกมา จุดพีคคือพวกยังบันก็รู้เรื่องการแสดงพวกนี้ดี ที่ อันดง ละครหน้ากากฮาฮเวพยอลชินกุตถึงขั้นจัดโดยมีขุนนางในหมู่บ้านทำเป็นไม่เห็นและช่วยออกเงินด้วย เพราะให้ชาวบ้านได้ระบายความคับแค้นผ่านเสียงหัวเราะ หมู่บ้านก็สงบ

รากเหง้ามีสามสาย สายแรกคือละครหน้ากากชนบทที่มาจากพิธี กุต บูชาเทพประจำหมู่บ้านและขับไล่โรคระบาด สายที่สองเกิดตอนปลายยุค โชซอน เมื่อเมืองขยายตัว คณะเร่ร่อนก็ตระเวนเล่นหาเงิน สายที่สามคือคณะที่พ่อค้าในเมืองตั้งขึ้นและออกทุนเอง เมืองอยู่ห่างสายตาขุนนาง การเสียดสีก็ยิ่งกล้า แต่ละถิ่นมีชื่อและท่ารำต่างกัน ทั้งบงซันทัลชุมของฮวังแฮ ซงพาซันแดโนรีในโซล ทงแนยาริวกับซูยองยาริวใน ปูซาน และทงยองโอกวังแด บางคนเลยว่าเรียกรวมๆ ว่าละครหน้ากากจะตรงกว่า

การกดขี่ยุคอาณานิคม สงคราม และการเป็นอุตสาหกรรม ทำให้หลายคณะขาดช่วงไป แม้แต่ละครหน้ากากฮาฮเวก็หยุดไปในทศวรรษ 1930 ก่อนฟื้นกลับมาในทศวรรษ 1970 เดือนพฤศจิกายน 2022 ทั้ง 18 รายการได้ขึ้นทะเบียนพร้อมกันในชื่อทัลชุมของเกาหลี อยู่ใน รายชื่อ UNESCO เคียงข้าง อารีรัง และ คิมจัง ทุกวันนี้สมาคมอนุรักษ์ท้องถิ่นและ ผู้สืบทอด ยังรักษาไว้ ถ้าอยากดูของจริง ทางที่ง่ายสุดคือไปตาม เทศกาลท้องถิ่น

จิตวิญญาณการเสียดสียังอยู่ครบ ช่วงทศวรรษ 1970 ถึง 80 นักศึกษานักกิจกรรมรำทัลชุมล้อเลียนผู้มีอำนาจ ในยุคที่เกาหลีกำลังเดินสู่ ประชาธิปไตย ศิลปะอายุหลายร้อยปีจึงกลับมาเป็นภาษาของการต่อต้านอีกครั้ง เวลาไล่ลำดับสายเลือดของ รายการเสียดสีทางทีวี อย่าง SNL Korea ทัลชุมอยู่บรรทัดแรกเสมอ ปี 2023 ทัลชุมไปแสดงที่งานคาร์นิวัลเวนิสและได้เสียงตอบรับดีมาก และนี่คือจุดที่ทัลชุมเชื่อมกับ Ambiguous Dance Company ที่เอา กุกัก และท่ารำดั้งเดิมมาบิด ทั้งคู่ตั้งใจรื้อแบบแผนเพื่อสร้างเสียงหัวเราะและความรู้สึกปลดปล่อย