การปลดปล่อยเกาหลี

วันที่ 15 สิงหาคม 1945 คือวันที่การปกครองของญี่ปุ่นที่ยาวนาน 35 ปีสิ้นสุดลง คนเกาหลีเรียกวันนี้ว่า ควังบก แปลว่า 'แสงสว่างกลับคืนมา' แต่ในปีเดียวกันนั้นเองคาบสมุทรเกาหลีก็เริ่มถูกแบ่งเป็นสองส่วน

คำว่าควังบกมาจากเรื่องเล่าโบราณของจีน หมายถึงการคืนราชวงศ์ที่ล่มสลายกลับสู่บัลลังก์ ยุคอาณานิคมญี่ปุ่น ที่เริ่มตั้งแต่จักรวรรดิเกาหลีถูกผนวกในปี 1910 จบลงเมื่อญี่ปุ่นยอมแพ้อย่างไม่มีเงื่อนไขในสงครามโลกครั้งที่สอง ตอนเที่ยงวันจักรพรรดิฮิโรฮิโตประกาศทางวิทยุว่ายอมรับปฏิญญาพอทสดัม แต่ที่น่าแปลกคือปฏิกิริยาแรกของคนเกาหลีกลับเงียบมาก บ้านที่มีวิทยุมีน้อย เสียงออกอากาศก็ซ่าเต็มไปหมด แถมใช้ภาษาญี่ปุ่นแบบภาษาเขียนโบราณที่ฟังแทบไม่รู้เรื่อง สถานี Voice of America เคยประกาศเป็นภาษาเกาหลีก่อนหน้านั้นหลายชั่วโมงว่า 'ญี่ปุ่นยอมแพ้อย่างไม่มีเงื่อนไขแล้ว' แต่เครื่องรับคลื่นสั้นเป็นของต้องห้าม เลยแทบไม่มีใครได้ยิน ตำรวจญี่ปุ่นก็ยังเดินอยู่ตามถนน ทุกคนจึงได้แต่รอดูท่าที

การระเบิดของความดีใจจริงๆมาถึงในวันรุ่งขึ้น วันที่ 16 สิงหาคม นักโทษการเมืองถูกปล่อยตัวจากเรือนจำซอแดมุนและที่อื่นๆ แล้ว โซล ก็ลุกเป็นไฟ ฝูงชนแห่ไปที่บ้านของนักเคลื่อนไหวเพื่อเอกราช ยอ อุนฮยอง ขอให้เขาปราศรัย เขาขึ้นไปยืนที่สนามโรงเรียนฮวีมุนหลังบ้านแล้วตะโกนว่าวันแห่งการปลดปล่อยมาถึงแล้ว คณะกรรมการเตรียมก่อตั้งประเทศที่เขาตั้งขึ้นมีสาขาทั่วประเทศถึง 145 แห่งภายในสิ้นเดือนสิงหาคม และหน่วยรักษาความสงบของคนหนุ่มสาวก็เข้ามาแทนที่ตำรวจที่หนีไป

ภาพที่น่าจดจำที่สุดภาพหนึ่งคือ แทกึกกี ธงชาติเกาหลีถูกยึดไปหมดหลังขบวนการ 1 มีนาคม 1919 ผ่านไป 26 ปี คนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่จึงไม่เคยเห็นของจริงเลย ทุกคนวาดจากความจำ ลายแพกับวงหยินหยางเลยไม่เหมือนกันสักผืน บางคนรีบจนเอาธงญี่ปุ่นมาทาหมึกดำที่ครึ่งล่างแล้ววาดแพสี่ตัวเพิ่มเข้าไป

แต่ความสุขนั้นอยู่ได้ไม่นาน กองทัพโซเวียตเข้ามาทางตอนเหนือของคาบสมุทรตั้งแต่ประกาศสงครามกับญี่ปุ่นวันที่ 9 สิงหาคม และยังเคลื่อนลงใต้ต่อแม้ญี่ปุ่นยอมแพ้แล้ว สหรัฐฯกับโซเวียตแบ่งเขตยึดครองกันที่เส้นขนานที่ 38 ปีแห่งการปลดปล่อยจึงกลายเป็นปีแห่ง การแบ่งแยก ทันที เส้นนี้นำไปสู่ สงครามเกาหลี และ DMZ ในปัจจุบัน ฝั่ง เกาหลีเหนือ ก็ฉลองวันนี้ในชื่อวันปลดปล่อยเช่นกัน

สามปีต่อมาพอดี วันที่ 15 สิงหาคม 1948 รัฐบาลสาธารณรัฐเกาหลีก็ถือกำเนิดขึ้น วันควังบกจึงฉลองทั้งสองเรื่องพร้อมกัน และเป็นหนึ่งในห้าวันชาติสำคัญของเกาหลี ปี 1974 พิธีเปิด รถไฟใต้ดิน สายแรกของโซลก็ตั้งใจจัดในวันนี้

ร่องรอยยังเหลืออยู่ในชื่อสถานที่และชื่อคน ย่านคนญี่ปุ่นใน ปูซาน ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นควังบกดง ส่วนย่านฮมมาจิในโซลกลายเป็น ชุงมูโร ตามชื่อแม่ทัพเรืออีซุนชิน บางบ้านยังตั้ง ชื่อ ลูกชายที่เกิดวันนี้ว่าควังบก ทุกวันนี้ชื่อนี้ยังถูกใช้กับน้องหมาที่รับมาเลี้ยงในวันหยุดนี้ด้วย มีคำบอกเล่าว่าเด็ก ป.6 ที่เรียนแต่ภาษาญี่ปุ่นมาตลอดต้องเรียนต่ออีกปีเพื่อฝึก ฮันกึล ใหม่ แถมสัปดาห์นั้นยังมีสอบใบอนุญาตทนายความอยู่พอดี พอการสอบถูกยกเลิก ผู้สมัคร 106 คนประท้วงจนได้ใบอนุญาตกันครบทุกคน และคนกลุ่มนี้ก็กลายเป็นรากฐานของวงการกฎหมายเกาหลี

จนถึงวันนี้ วันควังบกยังเป็นมาตรวัด ความสัมพันธ์เกาหลีกับญี่ปุ่น สุนทรพจน์ของประธานาธิบดีพูดถึงประวัติศาสตร์ยุคอาณานิคมและความสัมพันธ์กับญี่ปุ่นและเกาหลีเหนือ ทีวีก็จัดรายการพิเศษเรื่องการกู้เอกราช ไม่มีกฎหมายห้ามอะไร แต่การไปเที่ยวญี่ปุ่นหรือทำอะไรที่ญี่ปุ่นจ๋าในวันนี้มักโดนมองแรง สตรีมเมอร์บางคนถึงกับงดเล่นเกมญี่ปุ่นหนึ่งวัน ที่ญี่ปุ่นวันเดียวกันนี้คือวันรำลึกสิ้นสุดสงคราม และอินเดียก็ได้เอกราชวันที่ 15 สิงหาคมเหมือนกัน ช่วงท้ายของหนัง Assassination ก็มีวันนี้ผ่านตาอยู่แวบหนึ่ง