banchan (반찬)

จานเล็ก ๆ ที่วางมาข้างข้าว ไม่ต้องสั่งก็มา และถ้าขอเพิ่มส่วนใหญ่ก็เติมให้ฟรี

คำนี้มาจากอักษรจีนที่แปลว่า "ข้าว" กับ "กับข้าว" สั่งจิเกหนึ่งหม้อที่ร้านเกาหลี โต๊ะจะเต็มไปด้วย กิมจิ ผักปรุงรส และผัดอีกหลายอย่างก่อนเมนูหลักจะมาด้วยซ้ำ กิมจิมาทุกมื้อจนมีคนบอกว่าไม่นับรวมตอนนับจำนวนบันชัน ญี่ปุ่นก็กินข้าวกับกับข้าว แต่การเติมกับข้าวฟรีในร้านอาหารแทบไม่มี ฉากลูกค้าต่างชาติขอบันชันเพิ่มจึงกลายเป็นมุกประจำในรายการอย่าง Youn's Kitchen

แต่จริง ๆ มันก็ไม่ได้ฟรี ร้านรวมค่าบันชันไว้ในราคาอาหารแล้ว ตรรกะเดียวกับที่ ไม่มีทิป คือรวมทุกอย่างไว้ในบิล ปัญหาคือจานที่ไม่มีใครแตะกลายเป็น ขยะอาหาร ไปเลย ปี 1983 รัฐบาลเคยลองระบบให้สั่งกับข้าวแยกทีละอย่าง แต่ลูกค้าต่อต้านหนักจนเงียบหายไป ความคิดที่ว่าการต้อนรับที่ดีต้องจัดเต็มจนโต๊ะแทบหักฝังรากลึกขนาดนั้น

ภาษาอังกฤษมักแปลว่า side dish แต่ไม่ตรงนัก เพราะบันชันบางอย่างอย่าง พุลโกกิ หรือปลาย่างคือพระเอกของมื้อ ตอนนี้คนเลยใช้คำว่า banchan ไปเลย เล่ากันว่าสมัยก่อนแต่ละคนกินจากโต๊ะเล็กของตัวเอง แต่ทุกวันนี้ข้าวแยกคนละถ้วย ส่วนบันชันวางกลางโต๊ะแชร์กัน หลังโควิด ภาพหลายช้อนจุ่มหม้อเดียวกันก็ลดลงไปมาก

ที่บ้านจะมีมิทบันชันที่เก็บได้นาน อย่างปลาข้าวสารผัด ถั่วดำเชื่อม เนื้อตุ๋นซีอิ๊ว ใส่กล่องไว้กินหลายวัน ทำให้เค็มหรือหวานเพื่อให้อยู่ได้นาน และมักเป็นอย่างที่เด็ก ๆ เกลียดที่สุด การเขี่ยกับข้าวที่ไม่ชอบออกยังมีชื่อเรียกว่า banchan tujeong ร้านขายบันชันก็ผุดขึ้นทุกย่านสำหรับคนอยู่คนเดียวที่ กินข้าวคนเดียว แถมอีกนิด ในสุภาษิต "ความหิวคือบันชันที่ดีที่สุด" คำว่า sijang ตรงนั้นแปลว่าความหิว ไม่ใช่ตลาด