gyeongro udae (경로 우대)

พออายุครบ 65 ปี รถไฟใต้ดินเกาหลีก็ขึ้นฟรี นี่คือส่วนหนึ่งของ 'คย็องโร' ที่แปลตรงตัวว่าการเคารพผู้สูงอายุ เป็นชุดสิทธิพิเศษลดค่าเดินทางและค่าเข้าชมให้ผู้สูงวัย

เริ่มต้นในวันพ่อแม่ปี 1980 ด้วยการลดค่ารถไฟใต้ดินครึ่งราคาให้คนอายุ 70 ขึ้นไป ปีต่อมาเกณฑ์ผู้สูงอายุลดลงเหลือ 65 ปี และปี 1984 รัฐบาลปรับส่วนลดเป็น 100% กลายเป็นฟรีเต็มตัว ว่ากันว่าไอเดียมาจากข้าราชการกระทรวงสาธารณสุขที่ไปดูงานมอสโกปี 1979 แล้วเห็นผู้สูงอายุโซเวียตขึ้นรถสาธารณะฟรี ไม่ได้มีแค่รถไฟใต้ดิน พระราชวัง สุสานหลวง พิพิธภัณฑ์รัฐ และสวนสาธารณะก็เข้าฟรี ส่วนรถไฟอย่างมูกุงฮวาลด 30% และตั้งแต่ปี 2013 ชาวต่างชาติที่มีวีซ่าถาวรก็ได้สิทธิ์ด้วย

พอแตะ บัตรโดยสาร สำหรับผู้สูงอายุที่ประตู รถไฟใต้ดิน ไฟจะขึ้นเป็นสีพิเศษ พนักงานเห็นปุ๊บรู้ปั๊บ อย่าคิดยืมบัตรคุณตามาใช้เด็ดขาด ค่าปรับเคยพุ่งไปถึงหลักสิบล้านวอน สิทธิ์ขึ้นฟรียังสร้างอาชีพใหม่อย่าง 'แมสเซนเจอร์รถไฟใต้ดิน' ที่ผู้สูงอายุนั่งรถไฟไปส่งของ อีกภาพหนึ่งของคนเกาหลีที่ ยังทำงานหลังเกษียณ

ที่ปลายทั้งสองข้างของตู้มีที่นั่งสำรองสำหรับผู้สูงอายุ คนท้อง และผู้พิการ ชื่อเดิมคือ 'โนยักจาซอก' และก่อนหน้านั้นคือ 'คย็องโรซอก' ต่างจากญี่ปุ่นที่คนทั่วไปนั่งได้แล้วค่อยลุกให้ ที่เกาหลีวัยรุ่นมักปล่อยให้ว่างแม้รถจะแน่น กลายเป็นกฎที่ไม่ได้เขียนไว้ของ มารยาทบนรถไฟใต้ดิน ส่วนเรื่องนั่งแล้วโดนคุณลุงดุก็เป็นดราม่า ก๊อนแด สุดคลาสสิก ค่านิยม ขงจื๊อ เรื่องผู้น้อยผู้ใหญ่มาปะทะกับภาษาใหม่อย่าง สิทธิในการเดินทาง บนที่นั่งแถวนี้เอง ถ้าเทียบกับรถไฟฟ้า BTS บ้านเรา ที่นั่งสำรองยังเผื่อให้พระสงฆ์ด้วย ซึ่งคนเกาหลีเคยตื่นเต้นจนเป็นข่าว

ปัญหาอยู่ที่ตัวเลข ตอนเริ่มปี 1984 คนอายุ 65 ขึ้นไปมีแค่ 4.1% ของประชากร แต่ปี 2025 กลายเป็น 21.2% ในประเทศที่ แก่เร็วที่สุดในโลก ผู้โดยสารฟรีถูกชี้ว่าเป็นต้นเหตุก้อนใหญ่ของการขาดทุน ว่ากันว่าแค่โซลเมืองเดียวก็ขาดทุนปีละหลายแสนล้านวอน ที่สถานีโซโยซาน ปลายสาย 1 ผู้โดยสาร 78% ขึ้นฟรี แต่อีกด้านก็มีงานวิจัยบอกว่าโครงการนี้ช่วยให้ผู้สูงอายุออกจากบ้านบ่อยขึ้น ลดภาวะซึมเศร้าและการฆ่าตัวตาย ข้อเสนอขยับอายุเป็น 70 หรือจำกัดสิทธิ์ช่วง ชั่วโมงเร่งด่วน โผล่มาทุกปี และปี 2026 ก็ถกกันร้อนแรงอีกรอบ แต่เพราะผูกกับคะแนนเสียงผู้สูงวัย เลยไม่มีใครปิดเกมได้ง่าย ๆ