แบล็กลิสต์วงการศิลปวัฒนธรรม

โปรเจกต์ลับของรัฐบาลที่รวบรายชื่อศิลปินหลายพันคนที่วิจารณ์รัฐบาล แล้วแอบตัดพวกเขาออกจากเงินสนับสนุนของรัฐ เรื่องแดงขึ้นช่วงฤดูใบไม้ร่วงปี 2016 และเจ้าหน้าที่ระดับสูงที่ทำและส่งต่อรายชื่อก็โดนตัดสินว่ามีความผิด

จุดเริ่มต้นย้อนไปถึงปี 2008 ตอนที่ม็อบเทียนต้านการนำเข้าเนื้อวัวจากอเมริกาลุกลาม หน่วยข่าวกรอง NIS สมัยรัฐบาลอีมยองบักตั้งทีมรับมือสิ่งที่เรียกว่า "คนดังฝ่ายซ้าย" ขึ้นมา รายชื่อ 82 คนในนั้นเกินครึ่งเป็นคนวงการหนัง มีทั้งผู้กำกับอย่าง อีชางดง พัคชานอุก บงจุนโฮ คิมจีอุน และ รยูซึงวาน นักแสดงอย่าง อีจุนกิ กับมุนโซรี พิธีกรคิมเจดง ไปจนถึงนักร้องยุนโดฮยอนและยังฮีอึน รายชื่อชุดนี้เคยหลุดออกมาราวปี 2012 แล้วก็เงียบไป กว่าจะถูกขุดขึ้นมาจริงจังก็ปี 2017

พอถึงยุคพัคกึนฮเย รายชื่อบวมขึ้นแบบก้าวกระโดด ตัวจุดชนวนคือ โศกนาฏกรรมเรือเซวอล ปี 2014 ลองบวกดู ผู้ลงชื่อเรียกร้องให้ยกเลิกกฤษฎีกาเรื่องเซวอลของรัฐบาล 594 คน นักเขียนที่ร่วมแถลงการณ์เรื่องเซวอล 754 คน คนวงการวัฒนธรรมที่ประกาศหนุนมุนแจอินในเลือกตั้งปี 2012 อีก 6,517 คน และผู้สนับสนุนพัควอนซุนชิงนายกเทศมนตรีโซลอีก 1,608 คน รวมเป็น 9,473 ชื่อ ส่วนใหญ่ไม่ใช่นักเคลื่อนไหวตัวยงอะไรเลย แค่เคยลงชื่อในคำร้องหรือประกาศสนับสนุนแค่ครั้งเดียว ชื่อของนักแสดง ซงคังโฮ ก็อยู่ในนั้นด้วย

การลงมือเงียบกริบ ระหว่างหน้าร้อนปี 2014 ถึงมกราคม 2015 สำนักกิจการการเมืองในทำเนียบประธานาธิบดีรวบรวมรายชื่อส่งลงมาที่กระทรวงวัฒนธรรม เจ้าหน้าที่กระทรวงถือรายชื่อฉบับพิมพ์ไปถึงสภาศิลปะเกาหลีที่เมืองนาจูเอง แล้วขอให้ตัดคนเหล่านี้ออกจากการพิจารณาทุน ผลที่ปกติจะออกต้นมกราคมเลยลากไปถึงปลายมีนาคมเพราะต้องพิจารณาใหม่ โรงหนังอินดี้ที่ฉายสารคดีเรื่องเซวอล Diving Bell ซึ่งเคยฉายที่เทศกาลหนังปูซานก็โดนตัดทุนด้วย คนที่มีชื่อในลิสต์ส่วนใหญ่ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าทำไมเงินสนับสนุนถึงหยุดไป

มีเรื่องหนึ่งที่สะท้อนบรรยากาศข้างบนได้ชัด ยูจินรยง รัฐมนตรีวัฒนธรรมในตอนนั้นให้การว่า คิมกีชุน หัวหน้าคณะเสนาธิการประธานาธิบดี ดูหนังเรื่อง The Attorney ช่วงปลายปี 2013 แล้วถามเสียงแข็งว่าทำไมไม่ลงโทษบริษัทที่สร้างหนังแบบนี้

เรื่องแตกเมื่อเดือนตุลาคม 2016 จากรายงานของหนังสือพิมพ์ Hankook Ilbo รัฐมนตรีวัฒนธรรมโจยุนซอนยืนยันต่อหน้าสภาว่าไม่มีแบล็กลิสต์ แต่อัยการพิเศษที่สอบคดี อื้อฉาวชเวซุนชิล ตามรอยรายชื่อไปถึงทำเนียบประธานาธิบดี ศาลชั้นต้นเดือนกรกฎาคม 2017 ตัดสินจำคุกคิมกีชุน 3 ปี ส่วนโจยุนซอนหลุดข้อหาแบล็กลิสต์และได้รอลงอาญา คนเลยวิจารณ์กันหนักว่าเบาเกินไป แต่ศาลอุทธรณ์ตัดสินว่าทั้งการทำและการใช้แบล็กลิสต์มีความผิด ปี 2018 คณะกรรมการค้นหาความจริงของรัฐบาลเผยว่ามีคนถูกจับตา 21,362 ราย และบุคคลกับองค์กรที่โดนเซ็นเซอร์หรือโดนตัดทุนจริง 9,273 ราย พร้อมเสนอให้ลงโทษหรือส่งสอบสวนเจ้าหน้าที่ราว 130 คน ธันวาคม 2020 ศาลรัฐธรรมนูญชี้ชัดว่าการตัดศิลปินออกเพราะความเห็นทางการเมืองขัดรัฐธรรมนูญ

พล็อตทวิสต์ของจริงมาทีหลัง บงจุนโฮที่ติดลิสต์ทั้งสองรัฐบาลคว้าปาล์มทองคำและ ออสการ์ 4 ตัว จาก Parasite ส่วน ฮวังดงฮยอก ที่อยู่ในลิสต์ยุคพัคกึนฮเยได้ รางวัลเอ็มมี จาก Squid Game และ ฮันคัง ที่นิยาย Human Acts เคยถูกตรวจเรื่อง "อคติทางอุดมการณ์" จนหลุดจากโครงการหนังสือของรัฐปี 2014 ก็ได้ รางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรม ปี 2024 ซึ่งราชบัณฑิตยสถานสวีเดนเปิดคำประกาศด้วยการชมว่าเธอเผชิญหน้ากับบาดแผลทางประวัติศาสตร์ ก็คือนิยายเรื่อง กวางจู ปี 1980 เล่มนั้นนั่นเอง ไม่แปลกที่ชาวเน็ตเกาหลีจะแซวว่าแบล็กลิสต์คือใบรับรองระดับปรมาจารย์ดี ๆ นี่เอง

เรื่องนี้ยังก้องอยู่ในโรงหนังอีกนาน พอซงคังโฮกลับมาหน้าร้อนปี 2017 กับ A Taxi Driver หนังที่เล่าเรื่องกวางจู คนดูก็อดอ่านมันคู่กับเรื่องแบล็กลิสต์ไม่ได้ คำถามว่าคนดังต้องจ่ายอะไรบ้างเมื่อออกมาพูดเรื่องสังคม ก็วนกลับมาอีกครั้งตอน จองอูซองโดนถล่มเพราะพูดเรื่องผู้ลี้ภัย ฮอลลีวูดยุค 1950 ก็เคยมีแบล็กลิสต์คนทำหนังที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์ แต่ที่นั่นกดดันกันโจ่งแจ้งผ่านการไต่สวน ส่วนเวอร์ชันเกาหลีใช้วิธีตัดเงินแบบไม่มีเสียง