วรรณกรรมเกาหลีคว้ารางวัลโนเบล

วันที่ 10 ตุลาคม 2024 ราชบัณฑิตยสถานสวีเดนประกาศให้นักเขียน ฮันกัง คว้ารางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรม เป็นโนเบลวรรณกรรมครั้งแรกของเกาหลี และเป็นผู้หญิงเอเชียคนแรกที่ได้รางวัลนี้

แทบไม่มีใครคาดคิด ผู้ได้รางวัลสาขานี้ส่วนใหญ่อายุ 60 ถึง 70 กว่า แต่ ฮันกัง เพิ่ง 53 ปี ในเว็บพนันที่ชอบทายผลโนเบลก็ไม่มีชื่อเธอด้วยซ้ำ ราชบัณฑิตยสถานยกย่อง 'งานร้อยแก้วเชิงกวีอันเข้มข้นที่เผชิญหน้ากับบาดแผลทางประวัติศาสตร์และเผยให้เห็นความเปราะบางของชีวิตมนุษย์' ตอนข่าวมาถึง เธอกำลังกินข้าวเย็นกับลูกชายอยู่ นี่เป็นโนเบลครั้งที่สองของคนเกาหลี ห่างจากรางวัลสันติภาพปี 2000 ถึง 24 ปี

คำว่าบาดแผลทางประวัติศาสตร์ชี้ไปที่หนังสือสองเล่มชัดๆ คือ Human Acts ที่ย้อนเล่า เหตุการณ์ลุกฮือกวางจู ปี 1980 ผ่านสายตาคนหกคน และ We Do Not Part ที่เล่าถึงโศกนาฏกรรม 4.3 บนเกาะ เชจู กรรมการโนเบลคนหนึ่งแนะนำให้เริ่มอ่านจาก Human Acts ส่วนตัวนักเขียนเลือก We Do Not Part เพราะบอกว่านักเขียนทุกคนรักเล่มล่าสุดที่สุด ชื่อของเธอเริ่มดังระดับโลกตั้งแต่ปี 2016 ตอน The Vegetarian คว้ารางวัล International Booker Prize คนแปลสองเล่มนี้เป็นภาษาอังกฤษคือ เดบอราห์ สมิธ

ในเกาหลีวุ่นวายสุดๆ ทันทีที่ประกาศ อันดับ 1 ถึง 10 ของยอดขาย Yes24 และอันดับ 1 ถึง 9 ในชาร์ตเรียลไทม์ของ Kyobo เป็นหนังสือของเธอทั้งหมด เว็บ Kyobo ล่มไปพักหนึ่ง ส่วน Aladin ถึงขั้นต้องตั้งคิวออนไลน์ซึ่งหาดูยากมาก The Vegetarian หมดเกลี้ยงที่ Kyobo ใน 30 นาที ขายได้ 130,000 เล่มในครึ่งวัน พอของหมด คนก็ไปต่อแถวหน้า ร้านหนังสือ แบบ โอเพนรัน ร้านหนังสือถึงขั้นส่งรถกระบะไปรับหนังสือตรงจากโรงพิมพ์โดยไม่ผ่านคลังสินค้า หกวันทะลุหนึ่งล้านเล่ม ในตลาดที่ขายได้ 100,000 เล่มก็ถือว่าปังมากแล้ว ตัวเลขนี้ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ที่น่าสนใจคือคนที่ซื้อเยอะที่สุดกลับเป็นวัยกลางคนที่ปกติแทบไม่ซื้อหนังสือ ช่วงนั้นคำบ่นเก่าๆ ว่า คนเกาหลีไม่อ่านหนังสือ ฟังดูไม่ค่อยจริงเท่าไร

ต่างประเทศก็ฟีเวอร์ไม่แพ้กัน หนังสือขาดตลาดทั้งในอังกฤษ อเมริกา และฝรั่งเศส ร้าน Kinokuniya สาขาใหญ่ที่ชินจูกุในโตเกียวรีบจัดมุมพิเศษ ที่สวีเดนคิวยืมหนังสือในห้องสมุดประชาชนเกิน 100 คน อาร์เจนตินาซึ่งเป็นที่แรกที่ตีพิมพ์ The Vegetarian ภาษาสเปนก็ภูมิใจที่ผู้ชนะคือคนเขียน Greek Lessons ซึ่งได้แรงบันดาลใจจาก บอร์เฮส ส่วนคู่สามีภรรยาผู้แปลฉบับภาษาสวีเดน อันเดอร์ส คาร์ลสัน กับ พักอกคยอง บอกว่ามั่นใจว่าเธอจะได้ภายในไม่กี่ปี แค่ไม่คิดว่าจะเป็นปีนี้ แนวคิดว่าวรรณกรรมข้ามพรมแดนไม่ได้ถ้าไม่มีนักแปลถูกพูดถึงกันเยอะ และ วรรณกรรมแปล ก็ได้รับความสนใจขึ้นมาทันที

ฮันกังปฏิเสธทั้งงานแถลงข่าวและงานฉลอง มีคำพูดของเธอแพร่ออกไปว่าจะฉลองได้ยังไงในเมื่อมีคนตายทุกวันในยูเครนและกาซา แต่ภายหลังเธอชี้แจงว่าจริงๆ แล้วแค่ห้ามพ่อที่อยากจัดงานเลี้ยงใหญ่กับคนทั้งหมู่บ้าน วันต่อมาคนที่ออกมาเจอนักข่าวเลยกลายเป็นพ่อของเธอ นักเขียนนวนิยาย ฮันซึงวอน ชื่อของเธอยังทำให้มุกเล่นคำเรื่อง ปาฏิหาริย์แม่น้ำฮัน ผุดขึ้นเต็มไปหมด ทั้งที่ชื่อแม่น้ำกับนามสกุลของเธอใช้ตัวอักษรฮันจาคนละตัว

เรื่องเก่าๆ ก็ถูกขุดขึ้นมาอีกครั้ง คนนึกได้ว่ารัฐบาลพัคกึนฮเยเคยใส่ชื่อเธอไว้ใน บัญชีดำวงการวัฒนธรรม เพราะเขียน Human Acts ในโซเชียลยังมีคนเสริมว่า บงจุนโฮ ฮวังดงฮยอก ผู้สร้าง Squid Game และ พัคชานอุค ก็เคยอยู่ในบัญชีดำยุครัฐบาลอนุรักษนิยมเหมือนกัน สมาชิกกลุ่มอนุรักษนิยมราวสิบคนไปประท้วงคัดค้านรางวัลหน้าสถานทูตสวีเดน แต่เสียงส่วนใหญ่มองว่าน่าอายระดับชาติ ส่วนสเก็ตช์ของ SNL Korea ที่ล้อเลียนสุนทรพจน์ของเธอก็โดนวิจารณ์หนักว่าล้อรูปลักษณ์

ในการบรรยายโนเบลที่สตอกโฮล์มวันที่ 7 ธันวาคม เธอเล่าถึงคำถามที่ติดอยู่ในใจตอนเขียน Human Acts ว่าอดีตช่วยปัจจุบันได้ไหม คนตายช่วยคนเป็นได้ไหม เพียงสี่วันก่อนหน้านั้น เกาหลีเพิ่งเจอ การประกาศกฎอัยการศึก และประชาชนมือเปล่าออกไปขวางทหารหน้ารัฐสภา หลายคนอ่านคำถามนี้ว่าเป็นเรื่องของผู้เสียชีวิตที่กวางจูที่ช่วยคนเป็นในปี 2024 ความทรงจำเรื่อง ประชาธิปไตย กลายเป็นปัจจุบันขึ้นมาทันที ประโยคนี้ถูกยกไปอ้างทั่วทุกที่ในฤดูหนาวนั้น รวมถึงตอนเสนอญัตติ ถอดถอนประธานาธิบดี วันที่ 14 ธันวาคมด้วย

ในพิธีมอบรางวัล สมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟแห่งสวีเดนทรงมอบเหรียญทองให้ และเธอเป็นผู้ได้รับโนเบลชาวเกาหลีคนแรกที่ได้นั่งในงานเลี้ยงที่ Blue Hall ศาลาว่าการกรุงสตอกโฮล์ม หลัง Parasite คว้าออสการ์ภาพยนตร์ยอดเยี่ยม คนก็พูดกันว่ากำแพงภาษาพังลงแล้วในวรรณกรรม ไม่ใช่แค่หนังกับเพลง หลายคนมองว่านี่คือหลักฐานว่า ฮันรยู ไปไกลกว่าซีรีส์กับ K-pop และคนเกาหลีไม่น้อยก็แซวความ กุกปง ที่ล้นทะลักของตัวเองไปด้วย